Sırbistan muhasebe sistemi genel olarak nasıl işler?
Sırbistan muhasebe sistemi, temelde kıta Avrupası hukuk sistemine dayanmakla birlikte, son yirmi yılda Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) ile tam uyumlu hale getirilmiştir. Ülkedeki tüm ticari faaliyetler, Muhasebe Kanunu (Zakon o računovodstvu) çerçevesinde yürütülür. Bu sistem, şeffaflığı artırmayı ve yabancı yatırımcılar için güvenilir bir mali ortam yaratmayı hedefler. İşletmelerin büyüklüklerine göre kademelendirildiği bu yapıda, her segment için farklı raporlama derinlikleri ve standart setleri tanımlanmıştır. Muhasebe kayıtlarının Sırpça tutulması ve yerel para birimi olan Sırp Dinarı (RSD) üzerinden işlem görmesi temel kuraldır.
Muhasebe Kanunu hangi temel düzenlemeleri kapsar?
Sırbistan Muhasebe Kanunu, ülkedeki tüm tüzel kişilerin ve girişimcilerin uyması gereken yasal çerçeveyi çizen en üst belgedir. Bu kanun; işletmelerin sınıflandırılmasını, muhasebe kayıtlarının tutulma esaslarını, finansal tabloların hazırlanma formatlarını, denetim yükümlülüklerini ve bu verilerin kamuya açıklanma süreçlerini detaylandırır. Ayrıca, belgelerin saklanma süreleri, dijital muhasebe sistemlerinin kullanımı ve mali tabloların Sırbistan İşletme Kayıt Ajansı’na (APR) teslim edilmesi gibi operasyonel detaylar da bu kanunla hüküm altına alınmıştır. Kanun, periyodik olarak güncellenerek Avrupa Birliği direktiflerine uyum sağlar.
İşletmeler büyüklüklerine göre nasıl sınıflandırılır?
Sırbistan’da işletmeler; çalışan sayısı, yıllık gelir ve toplam varlıklar olmak üzere üç kriter baz alınarak mikro, küçük, orta ve büyük ölçekli olarak dört ana gruba ayrılır. Bir işletmenin bir kategoriye dahil olması için bu üç kriterden en az ikisini üst üste iki mali yıl boyunca karşılaması gerekir. Büyük işletmeler genellikle 250’den fazla çalışanı olan ve cirosu yüksek kurumlardır; mikro işletmeler ise 10 kişiden az istihdam sağlayan yapılardır. Bu sınıflandırma, şirketin hangi muhasebe standartlarını uygulayacağını ve bağımsız denetim yaptırıp yaptırmayacağını doğrudan belirlediği için hayati önem taşır.
Kimler tam UFRS uygulamak zorundadır?
Sırbistan yasalarına göre, “Büyük” ölçekli olarak sınıflandırılan işletmeler, halka açık şirketler, bankalar, sigorta şirketleri, finansal kiralama şirketleri ve yatırım fonları tam set Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarını (UFRS/IFRS) uygulamakla yükümlüdür. Bu kurumlar, küresel piyasalarda kabul gören en yüksek raporlama standartlarına uymak zorundadır çünkü bu yapıların mali durumları kamu güvenini ve piyasa istikrarını doğrudan etkiler. Tam UFRS kullanımı, bu şirketlerin finansal şeffaflığını en üst düzeye çıkarırken, uluslararası kredi derecelendirme ve yatırım süreçlerini de kolaylaştırır.
KOBİ’ler için UFRS standartları nelerdir?
Orta ve küçük ölçekli işletmeler için Sırbistan, “KOBİ’ler için UFRS” (IFRS for SMEs) adı verilen basitleştirilmiş bir standart setinin uygulanmasına izin verir. Bu standartlar, tam UFRS’nin karmaşıklığını azaltırken, finansal tabloların kalitesinden ve karşılaştırılabilirliğinden ödün vermez. KOBİ’ler için hazırlanan bu set, özellikle varlık değerlemesi, karşılıklar ve dipnot açıklamaları gibi konularda daha az idari yük getirir. Ancak, orta ölçekli bir işletme dilerse gönüllü olarak tam UFRS uygulamayı da seçebilir; bu durum genellikle uluslararası ortaklığı olan firmalar tarafından tercih edilir.
Mikro işletmeler hangi kurallara tabidir?
Mikro işletmeler, Sırbistan’da en hafif muhasebe yükümlülüklerine sahip gruptur. Bu işletmeler, Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan yerel muhasebe yönetmeliklerini veya basitleştirilmiş kuralları uygulayabilirler. Mikro işletmelerin finansal tabloları genellikle sadece Bilanço ve Gelir Tablosu ile sınırlıdır; nakit akış tablosu veya özkaynak değişim tablosu hazırlama zorunlulukları bulunmaz. Bu yaklaşım, küçük esnafın ve yeni kurulan girişimlerin idari maliyetlerini minimize ederek onların asıl işlerine odaklanmalarını sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Ancak, vergi usul kanunlarına uyum her zaman önceliklidir.
Finansal raporlama takvimi nasıl belirlenir?
Sırbistan’da standart mali yıl, 1 Ocak ile 31 Aralık arasındaki takvim yılını kapsar. Ancak, yabancı ana şirketi farklı bir mali takvim kullanan iştirakler, Maliye Bakanlığı’ndan izin alarak özel bir mali yıl belirleyebilirler. Finansal tabloların sunulması iki aşamalıdır: Birincisi, istatistiksel amaçlı verilerin Şubat ayı sonuna kadar teslim edilmesidir. İkincisi ise, tam finansal tabloların ve (eğer gerekliyse) denetim raporlarının en geç bir sonraki yılın 30 Haziran tarihine kadar APR’ye sunulmasıdır. Bu tarihlere uyulmaması, ciddi idari para cezaları ve yaptırımlarla sonuçlanabilir.
Sırbistan İşletme Kayıt Ajansı (APR) nedir?
Agencija za privredne registre (APR), Sırbistan’daki tüm ticari sicil işlemlerinin, finansal tabloların kabulünün ve kamuya açıklanmasının merkezi otoritesidir. APR, bir nevi ticaret sicil memurluğu ve kamu veri ambarı gibi çalışır. Şirketler, hazırladıkları yıllık mali raporları elektronik imza kullanarak APR’nin web portalı üzerinden yüklerler. Bu ajans, toplanan verileri analiz ederek Sırbistan ekonomisi hakkında yıllık raporlar yayınlar. Ayrıca, üçüncü taraflar (bankalar, yatırımcılar, alacaklılar) makul bir ücret karşılığında herhangi bir şirketin onaylı mali tablolarına bu ajans üzerinden erişebilirler.
Tek tip hesap planı zorunlu mudur?
Evet, Sırbistan’da tüm işletmelerin uyması gereken “Tek Tip Hesap Planı” (Kontni okvir) mevcuttur. Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan bu plan, her bir muhasebe işleminin hangi sayısal kodlar altında kaydedilmesi gerektiğini kesin çizgilerle belirler. Hesap planı; varlıklar, borçlar, özkaynaklar, gelirler ve giderler için 0’dan 9’a kadar ana sınıflara ayrılmıştır. Bu standartlaştırma, vergi denetçilerinin ve istatistik kurumlarının verileri hızlıca işlemesine olanak tanır. İşletmeler kendi iç ihtiyaçları için alt hesaplar açabilirler ancak ana hesap kodları yasal olarak belirlenen şablona sadık kalmak zorundadır.
Bilanço hazırlarken hangi temel ilkeler izlenir?
Sırbistan’da bilanço hazırlanırken ihtiyatlılık, süreklilik, tahakkuk esası ve tutarlılık gibi temel muhasebe ilkeleri esas alınır. Varlıklar, likidite durumlarına göre dönen ve duran varlıklar olarak ayrılırken, yükümlülükler de kısa ve uzun vadeli olarak sınıflandırılır. Yerel mevzuat, özellikle gayrimenkul ve ekipman gibi maddi duran varlıkların değerlemesinde maliyet modelini veya yeniden değerleme modelini seçme hakkı tanır. Bilançonun Sırpça hazırlanması ve rakamların bin Dinar cinsinden gösterilmesi standart bir uygulamadır. Tüm kalemlerin envanter kayıtlarıyla desteklenmesi ve doğrulanması yasal bir zorunluluktur.
Gelir tablosu kalemleri nasıl sunulmalıdır?
Gelir tablosu (Bilans uspeha), işletmenin dönem içindeki faaliyet sonuçlarını, brüt satışlardan net kara kadar olan süreçte detaylandırır. Sırbistan formatında gelirler; esas faaliyet gelirleri, finansal gelirler ve diğer gelirler olarak kategorize edilir. Giderler ise malzeme maliyetleri, personel giderleri, amortisman ve finansal giderler olarak ayrıştırılır. Özellikle personel giderlerinin brüt maaşlar, sosyal güvenlik primleri ve diğer yan haklar şeklinde detaylandırılması vergi uyumu açısından kritiktir. Gelir tablosu, işletmenin karlılık analizinin yapılabilmesi için önceki yılın verileriyle karşılaştırmalı olarak sunulmak zorundadır.
Nakit akış tablosu hazırlama yükümlülüğü kimleri kapsar?
Nakit akış tablosu hazırlama zorunluluğu, Sırbistan’da büyük ve orta ölçekli işletmeler ile tam UFRS uygulayan kurumlar için geçerlidir. Küçük ve mikro işletmeler bu yükümlülükten muaftır ancak şeffaflık adına hazırlamaları tavsiye edilir. Tablo; işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit giriş ve çıkışlarını “dolaylı” veya “doğrudan” yöntemle gösterir. Sırbistan’da en yaygın kullanılan yöntem dolaylı yöntemdir. Bu tablo, şirketin sadece kağıt üzerinde karlı olup olmadığını değil, aynı zamanda borçlarını ödeyecek likiditeye sahip olup olmadığını gösterdiği için kredi kuruluşları tarafından titizlikle incelenir.
Özkaynak değişim tablosu neyi ifade eder?
Özkaynak değişim tablosu, şirketin sermayesi, yedek akçeleri, geçmiş yıl karları ve net dönem karı gibi kalemlerdeki bir yıllık hareketleri özetler. Büyük ve orta ölçekli şirketler için zorunlu olan bu rapor, özellikle kar dağıtımı, sermaye artırımı veya yedek akçe ayrılması gibi işlemlerin takibi için kullanılır. Sırbistan Ticaret Şirketleri Kanunu’na göre ayrılması gereken zorunlu yedeklerin bu tabloda net şekilde görünmesi gerekir. Yatırımcılar için bu tablo, şirketin öz sermaye yapısının ne kadar sağlam olduğunu ve karların ne şekilde kullanıldığını anlamak açısından birincil veri kaynağıdır.
Finansal tablo dipnotları ne kadar önemli?
Dipnotlar (Napomene uz finansijske izveštaje), finansal tablolarda yer alan rakamların arkasındaki hikayeyi ve kullanılan muhasebe politikalarını açıklar. Sırbistan’da büyük ve orta ölçekli firmalar için dipnotlar, raporun ayrılmaz bir parçasıdır. Dipnotlarda kullanılan değerleme yöntemleri, şüpheli alacaklar için ayrılan karşılıkların mantığı, önemli dava riskleri ve ilişkili taraf işlemleri detaylandırılmalıdır. Eksik veya yanıltıcı dipnot açıklamaları, denetim raporunun olumsuz sonuçlanmasına veya APR tarafından raporun reddedilmesine neden olabilir. Şeffaf bir dipnot yapısı, dış paydaşların şirkete olan güvenini doğrudan artıran bir unsurdur.
Yıllık faaliyet raporu neleri içermelidir?
Yıllık faaliyet raporu, sadece rakamları değil, şirketin operasyonel performansını, gelecek planlarını, karşı karşıya olduğu riskleri ve sürdürülebilirlik politikalarını içeren metinsel bir belgedir. Sırbistan’daki büyük ve orta ölçekli şirketler, finansal tablolarıyla birlikte bu raporu da yayınlamak zorundadır. Raporda pazar payı analizleri, AR-GE faaliyetleri ve varsa şubeler hakkında bilgiler yer almalıdır. Ayrıca, kurumsal yönetim ilkelerine uyum beyanı da bu raporun bir parçası olabilir. Bu rapor, şirketin sadece geçmişteki başarısını değil, gelecekteki vizyonunu da ortaya koyduğu için stratejik bir öneme sahiptir.
Bağımsız denetim zorunluluğu nasıl belirlenir?
Sırbistan’da tüm büyük ve orta ölçekli işletmeler, bağımsız bir denetim firmasından yıllık denetim hizmeti almak zorundadır. Ayrıca, yıllık geliri 4,4 milyon Euro’yu aşan küçük ölçekli işletmeler de denetim kapsamına girer. Bankalar, sigorta şirketleri ve halka açık şirketler büyüklüklerine bakılmaksızın denetlenmek zorundadır. Denetçiler, finansal tabloların Muhasebe Kanunu’na ve ilgili standartlara (UFRS veya KOBİ UFRS) uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığına dair görüş bildirirler. Onaylı bir denetim raporu olmadan sunulan finansal tablolar, yasal olarak geçersiz sayılabilir ve APR tarafından reddedilir.
Konsolide finansal tablolar ne zaman hazırlanır?
Bir şirket, başka bir şirketin veya şirketler grubunun kontrolüne sahipse (ana ortaklık durumundaysa), konsolide finansal tablo hazırlamakla yükümlüdür. Sırbistan’da konsolidasyon süreci, grubun toplam büyüklüğü “küçük grup” sınırlarını aştığında zorunlu hale gelir. Konsolide tablolar, grubun tüm varlıklarını, borçlarını, gelir ve giderlerini tek bir tüzel kişilikmiş gibi sunar. Bu süreçte grup içi işlemler ve bakiyeler elimine edilir. Konsolide raporlar, özellikle holding yapıları için gerçek finansal gücü gösteren tek geçerli belgedir ve azınlık paylarının korunması açısından büyük önem taşır.
Stokların değerlemesi hangi yöntemlerle yapılır?
Sırbistan muhasebe standartları, stokların değerlemesinde genellikle “maliyet bedeli” veya “net gerçekleşebilir değer”den düşük olanının seçilmesini öngörür. Stok maliyetlerinin hesaplanmasında ise FIFO (İlk Giren İlk Çıkar) veya Ağırlıklı Ortalama Maliyet yöntemleri yaygın olarak kullanılır. LIFO yöntemi, uluslararası standartlara uyum çerçevesinde genellikle kabul görmez. Stokların yıl sonunda fiziksel olarak sayılması ve bir envanter tutanağı ile kayıtlarla karşılaştırılması zorunludur. Aradaki farklar (fireler veya fazlalıklar), dönemin gelir veya gider hesaplarına yansıtılarak stok kalemlerinin gerçek durumu yansıtması sağlanır.
Maddi duran varlıklar nasıl muhasebeleştirilir?
Maddi duran varlıklar (binalar, makineler, araçlar), başlangıçta elde etme maliyeti ile kaydedilir. Bu maliyete nakliye, kurulum ve gümrük vergileri gibi doğrudan maliyetler de eklenir. Sırbistan’da bu varlıklar için faydalı ömür üzerinden amortisman ayrılır. Şirketler, varlığın niteliğine göre doğrusal amortisman veya azalan bakiyeler yöntemini seçebilirler. Ayrıca, varlıklarda bir değer düşüklüğü emaresi varsa, değer düşüklüğü testi yapılması ve gerekirse karşılık ayrılması istenir. Yatırım amaçlı gayrimenkuller için ise genellikle gerçeğe uygun değer yöntemi tercih edilerek piyasa dalgalanmaları bilançoya yansıtılır.
Amortisman oranları nasıl belirlenir?
Sırbistan’da amortisman konusunda iki farklı hesaplama söz konusudur: Muhasebe amortismanı ve vergi amortismanı. Muhasebe amortismanı, varlığın beklenen ekonomik ömrüne göre işletme tarafından belirlenir ve UFRS ilkelerine dayanır. Ancak vergi matrahı hesaplanırken, Vergi Usul Kanunu’nun belirlediği sabit oranlar (genellikle 5 ana grup üzerinden %2,5 ile %30 arasında değişen oranlar) kullanılır. Bu iki hesaplama arasındaki farklar, “Ertelenmiş Vergi” hesaplarının doğmasına neden olur. Muhasebecilerin her iki mevzuata da hakim olması, hem doğru finansal raporlama hem de hatasız vergi beyanı için hayati önem taşır.
Şüpheli alacaklar için karşılık ayrılmalı mıdır?
Evet, Sırbistan muhasebe uygulamalarında “ihtiyatlılık” ilkesi gereği, tahsil kabiliyeti zayıflamış alacaklar için karşılık ayrılması zorunludur. Genellikle vadesi 60 veya 90 günü geçmiş ve hukuki süreci başlamış alacaklar şüpheli hale gelir. Vergi kanunları, bu karşılıkların gider olarak kabul edilmesi için belirli şartlar (örneğin icra takibi başlatılmış olması) arasa da, muhasebe standartları finansal tablonun gerçek durumu yansıtması için daha erken aşamada karşılık ayrılmasını teşvik eder. Alacakların yaşlandırma analizi, denetçilerin en çok dikkat ettiği konulardan biridir ve dipnotlarda detaylıca açıklanmalıdır.
Yabancı para birimli işlemler nasıl kaydedilir?
Sırbistan’ın resmi para birimi Dinar olduğu için tüm işlemler günlük kur üzerinden Dinar’a çevrilerek kaydedilmelidir. Değerlemede Sırbistan Merkez Bankası’nın (NBS) resmi orta kuru esas alınır. Yabancı para birimli borçlar ve varlıklar, her ay sonunda veya en azından mali yıl sonunda güncel kurla yeniden değerlenir. Bu değerleme sonucu oluşan olumlu kur farkları “finansal gelir”, olumsuz farklar ise “finansal gider” olarak kaydedilir. Sırbistan’da kur dalgalanmaları sık yaşanabildiği için, kur farkı muhasebesi şirketlerin dönem sonu kar/zarar durumunu önemli ölçüde etkileyen kritik bir süreçtir.
Vergi ve muhasebe karı arasındaki farklar nelerdir?
Muhasebe karı, standartlara (UFRS/IFRS) göre hesaplanan net sonuçtur; vergi karı (matrah) ise Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre yapılan düzeltmelerden sonraki rakamdır. Sırbistan’da bazı giderler (örneğin belgelenmemiş harcamalar, aşırı temsil giderleri veya kanunen kabul edilmeyen bağışlar) vergi matrahından indirilemez. Ayrıca, amortisman farkları da önemli bir uyumsuzluk kalemidir. Şirketler, yıllık finansal tablolarını sunduktan sonra “Vergi Bilançosu” (Poreski bilans) hazırlayarak bu farkları beyan ederler. Bu süreç sonucunda ortaya çıkan farklar, ertelenmiş vergi varlığı veya yükümlülüğü olarak finansal tablolarda muhasebeleştirilir.
KDV raporlaması ve muhasebesi nasıl yapılır?
Sırbistan’da standart Katma Değer Vergisi (PDV) oranı %20, indirimli oran ise %10’dur. İşletmeler, yıllık cirolarına göre aylık veya üç aylık dönemlerde KDV beyannamesi verirler. Muhasebe sisteminde alınan ve verilen KDV’ler ayrı hesaplarda izlenir ve dönem sonunda mahsup edilir. KDV beyannameleri tamamen elektronik ortamda sunulur ve eş zamanlı olarak “KDV Hesaplama Kitabı” (Knjiga primljenih i izdatih računa) ile desteklenmelidir. Vergi dairesi, KDV iadesi taleplerinde çok titiz davranır ve genellikle kapsamlı bir inceleme başlatır; bu nedenle muhasebe kayıtlarının fatura ve gümrük belgeleriyle tam uyumlu olması şarttır.
Stopaj vergisi beyan süreci nasıldır?
Sırbistan’da yerleşik olmayan tüzel kişilere yapılan temettü, faiz, telif hakkı ve belirli hizmet ödemeleri stopaj vergisine tabidir. Genel oran %20’dir ancak Sırbistan’ın birçok ülke ile imzaladığı “Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları” (ÇVÖA) uyarınca bu oranlar %5 veya %10’a düşebilir. Stopaj vergisi muhasebesi, ödemenin yapıldığı gün tahakkuk ettirilir ve beyanname verilir. İndirimli oranlardan yararlanmak için ödeme yapılan tarafın kendi ülkesinden aldığı “Mukimlik Belgesi”nin onaylı bir suretinin Sırpça tercümesiyle birlikte dosyada bulundurulması zorunludur. Aksi takdirde, en yüksek orandan vergilendirme yapılması kaçınılmazdır.
Muhasebe kayıtları ve belgeleri ne kadar süre saklanmalıdır?
Sırbistan Muhasebe Kanunu’na göre belgelerin saklanma süreleri kategorilere ayrılmıştır. Yıllık finansal tablolar ve denetim raporları “kalıcı” olarak saklanmalıdır. Günlük defterler ve defter-i kebir kayıtları en az 10 yıl boyunca muhafaza edilmelidir. Faturalar, makbuzlar ve diğer destekleyici muhasebe belgeleri için saklama süresi 5 yıldır. Personel maaş bordroları ve işe giriş-çıkış belgeleri de genellikle kalıcı veya çok uzun süreli saklama gerektiren dokümanlar arasındadır. Bu belgelerin dijital ortamda saklanması mümkündür ancak vergi denetimi sırasında hızlıca erişilebilir ve doğrulanabilir formatta olmaları şarttır.
Elektronik fatura (e-Faktura) kullanımı zorunlu mudur?
Evet, Sırbistan 2023 yılı itibarıyla kamu sektöründen özel sektöre kadar geniş kapsamlı bir e-fatura sistemine geçmiştir. “Sistem e-Faktura” (SEF) adı verilen merkezi portal üzerinden faturaların gönderilmesi ve alınması zorunludur. Bu sistem, KDV kaçaklarını önlemeyi ve muhasebe kayıtlarının doğruluğunu anlık olarak kontrol etmeyi amaçlar. İşletmelerin muhasebe yazılımları, bu devlet portalı ile entegre çalışmalıdır. Kağıt faturalar artık yasal bir geçerliliğe sahip değildir ve gider olarak kabul edilmez. Bu dijitalleşme hamlesi, muhasebecilerin iş yükünü kağıt işlerinden veri yönetimine doğru kaydırmıştır.
Muhasebe yazılımları için belirli bir standart var mıdır?
Sırbistan’da kullanılan muhasebe yazılımlarının Muhasebe Kanunu’nda belirtilen teknik şartları taşıması gerekir. Yazılım, yasal hesap planını desteklemeli, Sırpça dil seçeneğine sahip olmalı ve verilerin bütünlüğünü (geçmişe dönük silinemezlik) korumalıdır. Ayrıca, e-fatura sistemi (SEF) ve vergi dairesinin portalı ile veri alışverişi yapabilme yeteneği artık bir standart haline gelmiştir. Yerel yazılımlar genellikle mevzuat güncellemelerine daha hızlı uyum sağlar ancak büyük ölçekli şirketler SAP, Oracle veya Microsoft Dynamics gibi global ERP sistemlerini kullanarak bunları yerel “lokalizasyon” paketleriyle Sırbistan şartlarına uydururlar.
İç kontrol sistemlerinin raporlamadaki önemi nedir?
Özellikle büyük ve orta ölçekli şirketler için iç kontrol sistemlerinin kurulması, Muhasebe Kanunu tarafından teşvik edilen bir unsurdur. İç kontroller; hataların önlenmesi, hilelerin saptanması ve finansal raporların güvenilirliğinin sağlanması için kritik bir koruma kalkanıdır. Denetçiler, yıllık denetim sürecinde şirketin iç kontrol ortamını test ederler ve zayıf noktaları raporlarlar. Görevlerin ayrılığı (onaylayan ile ödeyenin farklı olması), varlıklara erişim kısıtlamaları ve düzenli envanter sayımları bu sistemin temel taşlarıdır. Sağlam bir iç kontrol yapısı, şirketin dış denetimden sorunsuz geçmesini ve operasyonel risklerin minimize edilmesini sağlar.
Hangi belgeler resmi muhasebe belgesi sayılır?
Sırbistan’da bir harcamanın gider yazılabilmesi için “tam ve geçerli” bir belgeye dayanması gerekir. Bu belgeler arasında e-faturalar, gümrük beyannameleri, banka dekontları, maaş bordroları, noter onaylı sözleşmeler ve seyahat harcırah formları (Putni nalog) yer alır. Fatura üzerinde satıcının ve alıcının tüm kimlik bilgileri (PIB – Vergi No, MB – Sicil No), işlemin tarihi, tanımı ve KDV detayları eksiksiz yer almalıdır. “Proforma” faturalar muhasebe kaydı için kullanılamaz; sadece ödeme referansı olabilir. Belge düzenindeki en ufak bir eksiklik, vergi denetiminde ilgili giderin reddedilmesine ve ceza kesilmesine yol açabilir.
Yıl sonu envanter işlemleri nasıl yürütülür?
Sırbistan’da her mali yıl sonunda (31 Aralık itibarıyla) tüm varlık ve borçların fiziksel veya belgesel olarak sayılması yasaldır. Şirket bir “Envanter Komisyonu” kurar ve bu komisyon nakit parayı, stokları, demirbaşları ve alacak/borç bakiyelerini tek tek kontrol eder. Alacak ve borçlar için “Mutabakat Mektupları” (IOS) gönderilerek karşı tarafla bakiye uyumu sağlanır. Sayım sonuçları bir “Envanter Raporu” ile yönetim kuruluna sunulur ve onaylanır. Sayım fazlaları gelir, sayım noksanları ise (norm dahilindekiler hariç) gider olarak kaydedilir. Bu süreç, bilançonun doğruluğu için en temel denetim adımıdır.
Hatalı raporlama yapıldığında cezalar nelerdir?
Sırbistan’da muhasebe ve raporlama kurallarına uyulmaması durumunda uygulanan cezalar oldukça ağırdır. Finansal tabloların zamanında sunulmaması, hatalı veriler içermesi veya denetim yaptırılmaması gibi durumlar “ekonomik suç” kapsamında değerlendirilebilir. Şirketlere yönelik para cezaları 500.000 RSD’den 3.000.000 RSD’ye (yaklaşık 25.000 Euro) kadar çıkabilir. Ayrıca, şirketin yasal temsilcilerine (direktörlere) de kişisel para cezaları uygulanır. Tekrarlanan ihlallerde şirketin banka hesaplarının bloke edilmesi veya yöneticilerin ticaret yapmaktan men edilmesi gibi daha sert yaptırımlar devreye girebilir.
Muhasebecilerin mesleki sorumlulukları nelerdir?
Sırbistan’da muhasebecilik mesleği, lisanslı profesyoneller veya yetkilendirilmiş muhasebe şirketleri tarafından icra edilmelidir. Muhasebeciler, kayıtlardaki doğruluktan ve yasal mevzuata uyumdan şirket yönetimiyle birlikte müteselsilen sorumludur. Muhasebe hizmeti veren firmaların mesleki sorumluluk sigortası yaptırması zorunludur. Profesyonel muhasebeciler, Sırbistan Muhasebeciler ve Denetçiler Odası gibi kuruluşlara üye olabilirler. Etik kurallara uyum, gizlilik ve sürekli mesleki eğitim, bu mesleğin Sırbistan’daki temel gereklilikleridir. Yatırımcılar için doğru bir yerel muhasebe ortağı seçmek, ülkedeki bürokratik riskleri yönetmenin en etkili yoludur.
Kar dağıtımı ve yedek akçeler nasıl hesaplanır?
Şirketlerin kar dağıtabilmesi için öncelikle geçmiş yıl zararlarının kapatılması ve yasal yedek akçelerin ayrılması gerekir. Sırbistan Ticaret Şirketleri Kanunu, anonim şirketlerin net karlarının belirli bir kısmını (%5 oranında, sermayenin %20’sine ulaşana kadar) yasal yedek olarak ayırmasını zorunlu tutar. Limited şirketler (DOO) için bu zorunluluk daha esnektir ancak ana sözleşmede aksine hüküm yoksa benzer bir yol izlenir. Kar dağıtım kararı, yıllık genel kurulda alınır ve finansal tabloların APR’ye sunulmasından sonra gerçekleştirilir. Temettü ödemeleri sırasında %20 oranındaki stopaj vergisi (anlaşmalar hariç) düşülerek devlete ödenir.
Tasfiye sürecinde muhasebe nasıl yönetilir?
Bir şirketin faaliyetine son vermesi durumunda “tasfiye muhasebesi” kuralları devreye girer. Tasfiye süreci başladığında normal mali dönem sona erer ve bir “Tasfiye Açılış Bilançosu” hazırlanır. Bu aşamadan itibaren şirketin amacı kar etmek değil, varlıkları nakde çevirerek borçları ödemektir. Tasfiye memuru, tüm alacakları tahsil eder ve borçları öder. Süreç bittiğinde “Tasfiye Kapanış Bilançosu” hazırlanır ve kalan varlıklar ortaklara dağıtılır. Tasfiye süreci boyunca da APR’ye periyodik raporlama yapılması ve vergi dairesinden “borcu yoktur” belgesi alınması şarttır. Bu süreç genellikle en az 6-12 ay sürer.
Gelecekte Sırbistan muhasebe standartları nasıl değişecek?
Sırbistan, Avrupa Birliği tam üyelik hedefi doğrultusunda mevzuatını sürekli güncellenmektedir. Gelecekteki en büyük değişimlerin “Sürdürülebilirlik Raporlaması” (ESG) alanında olması beklenmektedir. AB’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) ile uyumlu olarak, büyük şirketlerin çevresel ve sosyal etkilerini de finansal raporlarına dahil etmeleri zorunlu hale gelecektir. Ayrıca, yapay zeka ve blokzincir teknolojilerinin muhasebe denetim süreçlerine entegrasyonu konusunda yasal çalışmalar devam etmektedir. Dijitalleşme ve şeffaflık, Sırbistan mali sisteminin önümüzdeki on yıldaki ana temaları olmaya devam edecektir.
Yabancı yatırımcılar için muhasebe avantajları nelerdir?
Sırbistan, yabancı yatırımcılar için nispeten basit ve düşük maliyetli bir muhasebe ortamı sunar. Kurumlar vergisi oranının %15 gibi rekabetçi bir seviyede olması ve serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmalar için sağlanan KDV muafiyetleri önemli avantajlardır. Ayrıca, teknoloji ve AR-GE yatırımları için “R&D Deduction” (AR-GE indirimi) ve fikri mülkiyet kazançları için “IP Box” rejimi gibi teşvikler, muhasebe üzerinden vergi yükünü ciddi oranda azaltabilir. Uluslararası standartların (UFRS) geçerli olması, yabancı yatırımcıların yerel mali tabloları kendi ana merkezlerindeki sistemlere kolayca konsolide etmelerine olanak tanır.